ഊർജതന്ത്ര നൊബേൽ ഫ്രാൻസിസ് ഹാൽസന്
2026ലെ ഭൗതികശാസ്ത്ര നൊബേൽ പുരസ്കാരം അമേരിക്കൻ ഭൗതിക ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഫ്രാൻസിസ് ഹാൽസെന്. ഉയർന്ന ഊർജമുള്ള ജ്യോതിശാസ്ത്ര ന്യൂട്ട്രിനോകളുടെ കണ്ടെത്തലിനും ഐസ്ക്യൂബ് ന്യൂട്ട്രിനോ ഒബ്സർവേറ്ററിക്ക് നൽകിയ നിർണായക സംഭാവനകൾക്കുമാണ് അംഗീകാരം. അന്റാർട്ടിക്കയിലെ വലിയ ഹിമപാളികൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രകൃതിയിലെ ഏറ്റവും അവ്യക്തമായ കണികകളെ കണ്ടെത്താൻ നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളെയാണ് റോയൽ സ്വീഡിഷ് അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് ആദരിച്ചത്.
പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തവും ഊർജസ്വലവുമായ സംഭവങ്ങളിലൂടെ ഉത്ഭവിക്കുന്ന തീരെച്ചെറിയതും വൈദ്യുതപരമായി നിഷ്പക്ഷവുമായ കണികകളാണ് ന്യൂട്ട്രിനോകൾ. ദ്രവ്യവുമായി വളരെ ചെറിയ രീതിയിൽ മാത്രമേ അവ പ്രതിപ്രവർത്തിക്കുകയുള്ളൂ എന്നതിനാൽ അവയെ "ഗോസ്റ്റ് കണികകൾ" എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ലക്ഷക്കണക്കിന് നൂട്ട്രിനോകൾ നമ്മളറിയാതെ തന്നെ ഓരോ സെക്കൻഡിലും ഭൂമിയിലൂടെയും നമ്മുടെ ശരീരത്തിലൂടെയും കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്.
ഇക്കാരണത്താൽ ഇവയെ കണ്ടെത്തുക എന്നത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. എന്നാൽ മറ്റ് പ്രപഞ്ച കണികകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഉയർന്ന ഊർജമുള്ള ന്യൂട്ട്രിനോകൾക്ക് വഴിതിരിച്ചുവിടപ്പെടുകയോ ഊർജം നഷ്ടപ്പെടുകയോ ചെയ്യാതെ വലിയ ദൂരങ്ങൾ താണ്ടാൻ സാധിക്കും. അതായത് അവ ഉത്ഭവിച്ച അതിതീവ്രമായ പ്രപഞ്ച കോണുകളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ഇവയ്ക്ക് ഭൂമിയിലെത്തിക്കാൻ കഴിയും.
1988-ലാണ് ന്യൂട്ട്രിനോകളെ കണ്ടെത്താൻ ദക്ഷിണ ധ്രുവത്തിന് അടിയിലുള്ള മഞ്ഞുപാളികൾ ഉപയോഗിക്കാമെന്ന ആശയം ഹാൽസെൻ മുന്നോട്ടുവെച്ചത്. തത്വത്തിൽ ലളിതമാണെങ്കിലും വളരെ വലിയ അളവിലുള്ളതായിരുന്നു ആ ആശയം. ഒരു ന്യൂട്ട്രിനോ ഒരു അണുവിന്റെ കേന്ദ്രവുമായി കൂട്ടിയിടിക്കുമ്പോൾ ചെറിയൊരു പ്രകാശസ്‌ഫോടനം ഉണ്ടാകുന്നു. അന്റാർട്ടിക്കയിലെ ഹിമപാളികൾക്കുള്ളിൽ ആഴത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള സെൻസറുകൾക്ക് ഈ പ്രകാശത്തെ കണ്ടെത്താനും ന്യൂട്ട്രിനോയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാനും സാധിക്കും.
ഈ ആശയമാണ് പിന്നീട് ഒരു ക്യുബിക് കിലോമീറ്റർ അന്റാർട്ടിക്കി ഐസിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ലൈറ്റ് സെൻസറുകളോടെ സ്ഥാപിച്ച ഐസ്ക്യൂബ് ന്യൂട്ട്രിനോ ഒബ്സർവേറ്ററിയായി മാറിയത്. 2011-ൽ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായ ഐസ്ക്യൂബ് വഴി ഉയർന്ന ഊർജ്ജമുള്ള ന്യൂട്ട്രിനോകളെ ഗവേഷകർ കണ്ടെത്താൻ തുടങ്ങി. നമ്മുടെ സൗരയൂഥത്തിന് അപ്പുറത്തുനിന്നും എത്തുന്ന ന്യൂട്ട്രിനോകളെ പിന്നീട് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിച്ചതോടെ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഏറ്റവും ഊർജസ്വലമായ കണികകളുടെ ഉറവിടങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് കഴിഞ്ഞു.
